Pierre Le Forestier
Gutxi dira 120 filma bezain iraunkorrak diren formatuak. Asmatu eta mende bat baino gehiago geroago, gaur egungo argazkilaritza analogikoaren zaleen formatu ertaineko kamerak elikatzen ditu oraindik. Haren historia dolar batean saldutako kartoizko kutxa txiki batekin hasten da, eta, harrigarriki, 1980ko hamarkadako Japoniako kamera bateraino iristen da, zeinaren izenak berak jatorri hori omentzen baitu.
120a ulertu aurretik, XIX. mendearen amaierara itzuli behar da. George Eastmanek, publiko zabalari begira, kamera sinple baterako lehen argazki pelikula malgua ekoitzi zuen, Kodak « 100 irudi » izenekoa. Aseguruetan eta bankuan lan egin ondoren, Eastman xafla lehorren fabrikaziora jo zuen, eta 1888an Kodak markarekin diseinatutako lehen kamera atera zuen, berak hutsetik asmatutako izena.
Pelikula malgu hori mende aldaketan hobetuko zen, egun argitan kargatu ahal izateko: aurrerapen erabakigarria argazkilaritza demokratizatzeko.
© Argazkia: George Eastmanen argazkia | United States Library of Congress
1900eko otsailean atera zuen Eastman Kodakek Brownie, Frank A. Brownell ingeniariak diseinatua. Brownie kartoizko kutxa sinple bat zen, menisko objektibo batekin eta lentearen akatsak konpentsatzeko film plano kurbatu batekin. Haren izenak Palmer Cox idazle kanadarrak ezagun egindako maitagarri pertsonaiak omentzen zituen, eta kamera hasieran... haurrei zuzendua zegoen.
Arrakastak Kodaken itxaropenak gainditu zituen nabarmen. Kontrol erraz-errazei eta dolar bateko hasierako prezioari esker, Kodaken pelikularen eta errebelatzearen kostu txikiarekin batera, Browniek bere helburu komertziala nabarmen gainditu zuen. 150.000 ale baino gehiago saldu ziren ekoizpenaren lehen urtean.
Baina lehen Brownie honek gaur egun desagertuta dagoen film formatu bat erabiltzen zuen, 117a. Hurrengo urtean aldatzen da dena.
© Argazkia: Rathfelder, Kodak Brownie iragarkia, Wikimedia Commons bidez
120 filma Kodakek asmatu zuen 1901ean, eta Kodak Brownie nº 2 izeneko kamera batekin batera atera zen. Brownie nº 2 Eastman Kodakek fabrikatu zuen 1901etik 1935era, A-tik F-rako bost eredutan, eta 120 filma erabili zuen lehen kamera izan zen. 6 x 6 cm-ko irudi karratuak sortzen zituen: XX. mende osoa zeharkatuko zuen formatua, eta askoz geroago Bronica SQ edo Hasselblad 500 bezalako kamerak inspiratuko zituena.
120 filmaren printzipioa sinplea baina burutsua da: bobina batean bildutako pelikula malgua, paper opako batek argitik babestua, gela ilunik gabe egun argitan kargatu eta deskargatzea ahalbidetzen duena: garai hartako publiko zabalarentzat argudio erabakigarria.
© Argazkia: Gerry Lauzon, Kodak Brownie No. 2 F, Wikimedia Commons bidez
Brownie nº 2ak arrakasta izugarria eta iraupen arraroa izan zituen: bi mundu gerrak zeharkatu zituen, eszena historikoak argazkitu zituen (Bernice Palmerren argazkiak Carpathian Titanicen hondoratzearen biharamunean, edo Errusiako familia inperialaren argazkiak), eta hogeita hamar urte baino gehiagoz ekoitzi zen.
Brownieren arrakasta logika ekonomiko garbi batean oinarritzen da: kamera prezio baxuan saltzea pelikularen eta errebelatzearen bidez diru sarrera errepikakorrak sortzeko. Eastmanek ikuspegi hori leloa ospetsu batekin teorizatu zuen:
« Zuk botoia sakatzen duzu, guk gainerakoa egiten dugu »
Brownie, beraz, ez da objektu tekniko bat soilik, mende batez Kodaken aberastasuna egingo zuen negozio eredu baten giltzarria baizik.
120 formatua ez zen geldirik geratu. 1931n, Kodakek 620 formatua atera zuen, 120aren aldaera bat, 6 cm-ko pelikula zabalera bera baina bobina meheagoa erabiltzen zuena, kamera trinkoagoak fabrikatzeko: bezeroak Kodaken ekosistemari lotzeko maniobra komertziala. 220 formatua, luzera bikoitzekoa, 1965ean agertu zen, bobina batean eskuragarri zeuden irudi kopurua bikoiztuz.
Baina jatorrizko 120ak bizirauten die moda guztiei: 135 formatuak (zinematik etorritako eta 1920ko hamarkadan Leicak ezagun egindako « 24x36 » famatua) argazkilaritza amateurra menderatzen duen bitartean, 120a formatu ertain profesionalaren estandar bihurtzen da, negatibo nabarmen handiagoen kalitateagatik estimatua.
Historiak ustekabeko bira hartzen du Japonian. Zenzaburō Yoshinok sortutako Bronica markak 1959an atera zuen bere lehen formatu ertaineko kamera. Bronica izena « buroni » hitzetik dator, Kodak Brownieren japoniar ahoskeraren deformazio bat: hirurogei urte lehenago Bronicak berak ustiatuko zuen formatua asmatu zuen kamerari keinu zuzena. Erabilitako pelikula formatua, gainera, Kodak Brownierena bera zen.
Hogei urte geroago, 1980an, Bronicak profesionalen artean bere ospea modu iraunkorrean finkatuko zuen seriea atera zuen: Bronica SQ.
© Argazkiak: Arnaud Elissalde eta Sophie Compain
Bronica SQ 6x6 formatu ertaineko reflex bat da, 1980ko abuztutik aurrera Bronica EC ordezkatu zuena formatu karratuko kamera gisa. Japonian diseinatua, Hasselblad 500 ikusgarrien alternatiba merkeago baina kalitate berekoa izateko, SQ izena ingelesezko « square » (karratua) hitzari zor dio, bere 6x6 cm-ko irudi formatuari erreferentzia eginez, 120 film estandarreko bobina batean hamabi irudi sortzen baititu.
Alderdi teknikoan, Bronica SQ Hasselblad 500ean inspiratutako kamera modularra da, 120 eta 220 filmak eta baita Polaroid atzealdeak ere onartzen ditu, eta montura espezifikoa duen sistema profesional zabal baten erdian dago. Haren sistema optikoa Seikok fabrikatutako obturadore zentral elektroniko batean oinarritzen da, objektibo bakoitzean integratua, 8 segundotik 1/500 segundora bitarteko abiadurekin, flash sinkronizazioa abiadura guztietan ahalbidetuz: abantaila erabakigarria estudioko eta ezkontzetako argazkilarientzat.
Bronica SQren arrakasta kokapen trebe bati zor zaio: abian 1.250 dolar baino gutxiagoko prezioan, Hasselblad 500C/M baten kostuaren zati bat, profesionalek film atzealde, objektibo eta bisore aldagarriak eskura zituzten irudiaren kalitatean konpromisorik gabe. Bronicak, horrela, Hasselblad baten funtzionalitateen % 95 inguru eskaintzen zuen prezioaren % 60an, behin-behineko estudioetan finkatutako argazkilari independenteen belaunaldi bat erakarriz.
SQ sistema 1980ko eta 1990eko hamarkadetan zehar aberastu zen:
1995ean, Tamron objektibo fabrikatzaileak Bronicaren kamera jarduera erosi zuen, marka digitalaren gorakadarekin pixkanaka itzali aurretik: 2004ko urriaren 1ean, Tamronek Bronica reflexen eta haien osagarrien ekoizpenaren mundu mailako etena iragarri zuen, formatu ertain analogikoan berrogei urte baino gehiagoko abenturari amaiera emanez.
Bada zerbait harrigarria jatorri lotura honetan: dolar bateko kartoizko kamera batek, XX. mendearen hasierako familia estatubatuarrentzat argazkilaritza demokratizatzeko diseinatuak, film formatu bat utzi zuen oinordetzan, hamarkada batzuk geroago Japoniako kamera profesional sofistikatuenak hornituko zituena. Hainbesteraino, non fabrikatzaile horietako batek Brownie txikiaren oroitzapen fonetikoa bere izenean eramatea erabaki zuen. Gaur egun ere, 120 filma ekoizten eta erabiltzen da, beren bobinak 1901ean bezala kargatzen dituzten argazkilariek: egun argitan, inolako konplikaziorik gabe.
Argazkilaritza analogikoaren zaletasun hori kolektiboan bizi dugu. Ezagutu Simon Arcacheren lana, zuri-beltzeko filmeko argazkilaria, Begirada Gurutzatuak #1, Sound and Vision ekitaldian (uztailaren 31 - abuztuaren 2, Hendaia, sarrera librea).
Erakusketak, ekitaldiak, proiektu deialdiak eta blogeko artikuluak: jaso Argia Kolektiboaren albiste nagusiak zuzenean zure postontzian.
Alea, kimika, argia: murgildu sakonago argazkilaritza analogikoan.
Cookieak
Guk eta hautatutako hirugarrenek cookieak edo antzeko teknologiak erabiltzen ditugu helburu teknikoetarako eta, zure baimenarekin, esperientzia, neurketa eta marketin helburuetarako.
