Digitala ala analogikoa: benetan aukeratu behar al da?

Bi aldeetako argazkilari batek idatzia

Benetan aukeratu behar al da digitalaren eta analogikoaren artean? Bada zerbait bitxia pelikulak berreskuratu duen ospean. Gure telefonoek segundo zati batean duela hogei urte estudio profesionalek inbidia emango zieketen kalitateko irudiak harrapatzen dituzten garaian, argazkilari askok XIX. mendean jaiotako prozedura batera itzultzen dira nahita: motela, garestia, eta laborategia ireki arte emaitza ziurgabea duena. Paradoxa honek gelditzea merezi du: ez erabakitzeko, baizik eta argazkilaritza analogikoak eta digitalak irudiarekin dugun harremanaz zer dioten ulertzeko.

^{Argazkia: Pierre Le Forestier}

Digitala: erreaktibotasuna, RAW fitxategia eta post-tratamendua

Iraultza digitalak ez zuen tresna soilik aldatu: denborarekin dugun harremana eraldatu zuen. Argazkilari analogikoak bere lanaren emaitza ikusteko itxaron behar zuen lekuan, batzuetan asteetan, digitalak berehalako erantzuna eskaintzen du. Berehalakotasun hori ez da hutsala: azkarrago ikastea, huts egindako esposizio bat bertan zuzentzea, konposizioa denbora errealean doitzea ahalbidetzen du.

Argazki bakoitzaren kostu marjinal nuluak beste askatasun handi bat dakar. Esperimentatu daiteke, ondorio ekonomikorik gabe huts egin. Ikasten ari den argazkilari batentzat, edo une iheskorra ezer baino garrantzitsuagoa den erreportaje batentzat, malgutasun hori ordezkaezina da: kiroleko, prentsako edo ezkontzetako argazkilariek inork baino hobeto dakite: ezin da unea galdu.

Horri post-tratamenduaren indarra gehitzen zaio. Lightroomek, Capture Onek, edo smartphone batean integratutako tresnek ere, garai batean laborategi handientzat gordetako zuzenketak ahalbidetzen dituzte: zurien oreka, argi altuen berreskuratzea, zarataren murrizketa. RAW fitxategia lehengai bat da, argazkilariak bere ikuspegiaren arabera moldatzen duena, zehaztasun kirurgikoz: artisautza modu bat, gela ilunaren desberdina baina bera bezain erreala.

Azkenik, digitalak praktika inoiz ez bezala demokratizatu du: gaur egungo sarrera mailako kamera batek teknikoki gainditzen ditu duela hamabost urteko reflex profesionalak. Argazkilaritza ez da inoiz izan hain irekia guztiontzat.

Analogikoa: alea, murriztapena eta erritua

^{Argazkia: Sophie Compain}

Eta hala ere. Digitalarekin hazi ziren askok pelikulara itzultzen dira: ez nostalgiagatik, barne beharragatik baizik. Zerk bultzatzen ditu?

Emaitza, ondoren

Ale analogikoa, pelikularen, argiaren eta errebelatzailearen arabera aldatzen den ehundura ausazko eta organikoa, funtsean desberdina da zarata digitalarekiko. Ez da zuzendu beharreko akats bat, sinadura bat baizik. Kolorezko negatibo baten latitudea, zuri-beltzeko film baten beltzen sakonera, Velvia diapositiba baten saturazio sakona: pelikula bakoitzak nortasun bat du, preset eta iragazki digitalek imitatu besterik egiten ez dutena, inoiz guztiz lortu gabe.

_{Argazkia: Arnaud Elissalde}

Keinua, azkenik

Badago dimentsio sentsorial eta erritual bat digitalak erreproduzitu ezin duena: filma iluntasunean kargatzea, argazki bakoitzaren ondoren pelikula aurreratzea, errebelatzailearen usaina, irudiaren agerpen progresiboa errebelatze bainuan. Argazkilaria prozesu batean ankoratzen duten keinuak, une harrapatzaile hutsa izan beharrean kate oso baten eragile bihurtzen dutenak. Batzuek denbora galdua ikusten dute; beste batzuek, meditazio modu bat.

_{Argazkia: Friedrich Haag, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons bidez}

Zein formatu aukeratu: 135, formatu ertaina, formatu osoa?

Digitalaren eta analogikoaren artean aukeratu aurretik ere, badago erabaki funtsezkoago bat: formatuarena. Gainazal sentikorrak, sentsoreak edo pelikulak, zehazten baititu neurri handi batean irudiaren kalitatea, eremu sakonera, kameraren pisua eta argazki esperientziaren izaera bera.

Digitalaren aldetik, hiru formatu nagusitzen dira merkatuan

• Micro 4/3 (17,3 × 13 mm): trinkoena. Kamera arinak, optika merkeak, baina eremu sakonera handiagoa eta argi altu ez hain eskuzabalak.
• APS-C (≈ 23,5 × 15,6 mm Canonen): erdi mailako erreferentziazko formatua, tamaina/kalitate konpromiso ona, 1,5× inguruko moztasun faktorearekin.
• Formatu osoa (Full Frame, 36 × 24 mm): 35 mm-ko film analogikoaren neurri berberak ditu; ez da kasualitatea, bere gain hartutako erreferentzia da. Tarte dinamiko hobea, bokeh ederragoa, ISO igoera hobea.
• Haratago, formatu ertain digitalak (55 × 41 mm Fujifilm GFXen) bereizmena eta degradatuen leuntasuna are gehiago bultzatzen ditu, moda estudioentzat eta paisaia argazkilari zorrotzenentzat gordetako prezioan.

Analogikoaren aldetik, hierarkia zaharragoa eta askotarikoagoa da

• 135a (24 × 36 mm): 36 irudiko kartutxo famatua, oraindik leku guztietan saltzen dena. Haren gainazala formatu oso digitalarena bera da.
• 120a (formatu ertaina): 6 × 4,5 cm-tik 6 × 9 cm-ra atzealdearen arabera, hau da, 135a baino bi eta sei aldiz handiagoa. Bereizmen handian eskaneatutako 6 × 6 negatibo bat formatu ertaineko sentsore onenekin lehiatzen da. Hasselblad, Rolleiflex, Mamiya eta Fuji GW kameren lurraldea da: astunagoak, motelagoak, errituzkoagoak.
• Formatu handia (4 × 5, 8 × 10 hazbete eta gehiago): irudi bakoitza orri indibiduala da, xasis batean kargatua eta ganberan esposatua. Argazki bakar batek hogei minutuko prestaketa eska dezake, beste ezerk berdintzen ez duen fintasuneko negatibo baterako.

Hierarkia honek agerian uzten duena da digitala vs analogikoa galdera formatuarenetik bereiztezina dela. Formatu oso digital batek eta 135 analogiko batek gainazal bera partekatzen dute, baina ez filosofia bera. 6 × 6 formatu ertain analogiko batek formatu oso digital bat berdindu edo gainditzen du bereizmen gordinean, baina geldotasun erabat desberdina ezartzen du. Eta 4 × 5 formatu handi batek ez du baliokide digital eskuragarririk. Formatua aukeratzea munduarekiko harreman bat aukeratzea da, emaitza bat bezainbeste: 135ak mugikortasunera gonbidatzen du, formatu ertainak gelditzea eskatzen du, formatu handiak kontenplatzea exijitzen du.

Digitala eta analogikoa: aurkakotasun faltsua

Akatsa litzateke bi ikuspegi hauek kanpo aurkariak balira bezala tratatzea. Bi tresna dira, bi filosofia, eta argazkilari serio gehienek biak erabiltzen bukatzen dute, kontzientziaz. Digitala bikaina da dokumentaziorako, erreportajerako, argazkilaritza komertzialerako, ikaskuntza azkarrerako, erreaktibotasuna eta bolumena eskatzen duen guztirako. Analogikoa nagusitzen da moteldu nahi denean, proiektuak emaitza berezi bat eskatzen duenean, praktika bera emaitza bezain garrantzitsua denean.

Esanguratsua da, gainera, analogikoaren itzulera smartphoneen hedapenarekin bat etortzea. Denek denbora guztian argazkiak ateratzen dituztenean, batzuek praktika konprometituago eta nahitaezkoago baten beharra sentitzen dute, argazki ekintzari balioa itzultzen diona. Analogikoa ez da atzerapauso teknologiko bat: irudiaren asetasunari emandako erantzun kulturala da.

^{© Argazkia: Argia Kolektiboa}

Digitala ala analogikoa: nola aukeratu?

Galderak ez du erantzun unibertsalik, bilatzen denaren araberakoa baita. Erreaktibotasuna, eraginkortasuna? Digitala. Izaera, prozesu batean konprometitzea? Analogikoa. Biak egunen eta proiektuen arabera? Abestiak dioen bezala, onena bi aldeak maitatzea da.

Ziur dagoena da pelikula ez dela hil. Existitzeko arrazoi berri bat aurkitu du besterik gabe: ez digitalaren alternatiba ez hain eraginkor gisa, berezko praktika gisa baizik, bere bertute eta filosofiarekin. Eta hori ez du inongo sentsorek zaharkitu dezake.